Hoe de wintergriep vermijden

Naarmate het weer kouder en natter wordt en de dagen korter zijn, krijgen steeds meer mensen last van hoesten, snotteren en niezen. Collega’s blijven thuis, afspraken worden afgezegd en het lijkt alsof je overal wel naast iemand staat die niest, snuift en virussen verspreidt – in de supermarkt of op de trein.

Maar wat is wintergriep precies? Hoe raak je ermee besmet, kun je het voorkomen en wat doe je als je het toch krijgt? Hieronder vind je een helder antwoord op deze vragen.

Wat is wintergriep?

Wintergriep is een virale infectie veroorzaakt door verschillende stammen van het influenzavirus. Hoewel je het hele jaar door griep kunt oplopen, komt ze vooral voor tijdens de wintermaanden op het noordelijk halfrond. Daarom spreken we ook van seizoensgriep.

In de Verenigde Staten volgt het CDC (Centers for Disease Control and Prevention) de griepactiviteit nauwgezet. Uit gegevens van 1982 tot 2016 blijkt dat het griepseizoen meestal piekt tussen oktober en maart, met februari als meest voorkomende piekmaand.

De griepvirussen zijn RNA-virussen (d.w.z. ze hebben geen DNA) die bestaan uit drie geslachten, die allemaal mensen infecteren:

• Influenzavirus A: Behalve mensen infecteert dit virus ook andere zoogdieren en vogels en is het de oorzaak geweest van alle recente grieppandemieën bij mensen. Het wordt onderverdeeld in een aantal subtypes op basis van variaties in de eiwitten aan het oppervlak, aangeduid met H (hemagglutinine) en N (neuraminidase). 
• Influenzavirus B: infecteert zeehonden.
• Influenzavirus C: infecteert varkens en honden.

Symptomen van wintergriep

De symptomen van wintergriep verschijnen meestal één tot drie dagen na besmetting en kunnen sterk verschillen per persoon. Wie griep heeft, kan tot zeven dagen besmettelijk blijven. Mogelijke klachten zijn onder meer:

• plots hoge koorts (38 °C of hoger);

• hoofdpijn;

• koude rillingen;

• spierpijn;

• hoesten;

• keelpijn;

• extreme vermoeidheid en zwakte;

• een loopneus of verstopte neus.

Wat is géén wintergriep?

1. Verkoudheid
Een verkoudheid wordt veroorzaakt door rhinovirussen, die vooral de neus, keel en bovenste luchtwegen aantasten. De klachten zijn doorgaans milder dan bij griep en bestaan vooral uit niezen, hoesten en een verstopte neus. Soms kunnen ook koorts, hoofdpijn en spierpijn voorkomen. Er bestaat geen vaccin tegen verkoudheid en meestal verdwijnen de klachten vanzelf binnen enkele dagen.

2. Buikgriep
Buikgriep, of gastro-enteritis, is een verzamelnaam voor infecties van maag en darmen. Deze worden soms verward met griep en komen ook vaker voor in de winter. Buikgriep kan worden veroorzaakt door bacteriën, virussen of parasieten, vaak via besmet voedsel, water of oppervlakken. Typische symptomen zijn buikkrampen, misselijkheid, braken en diarree. Bij ernstige klachten is het aangeraden een arts te raadplegen.

Veel virussen kunnen griepachtige symptomen veroorzaken, maar alleen influenzavirussen worden voorkomen door een griepvaccinatie. Die vaccinatie is elk jaar afgestemd op de drie of vier griepstammen die verwacht worden.

Hoe loop je griep op?

Mensen zijn de belangrijkste bron van griepbesmetting. Het virus zit in de mond en neus van besmette personen en verspreidt zich via kleine druppeltjes bij hoesten of niezen. Je kunt griep oplopen door:

• het inademen van lucht in de buurt van iemand met griep;

• druppeltjes die in je ogen, neus of mond terechtkomen;

• handen te schudden of oppervlakken aan te raken die besmet zijn, en daarna je gezicht of voedsel aan te raken;

• contact met vaak aangeraakte objecten zoals deurklinken, kranen, leuningen, toetsenborden, telefoons, betaalterminals of winkelwagens.

Hoe ver verspreidt een niesbui zich?

De druppeltjes die met hoge snelheid worden uitgestoten bij hoesten of niezen, variëren in grootte van enkele duizendsten van een millimeter tot enkele millimeters. Grotere druppeltjes vallen meestal binnen een meter op de grond, maar veel kleinere deeltjes zijn licht genoeg om in de lucht te blijven zweven en door andere mensen te worden ingeademd.

• De Britse NHS stelt dat deze druppeltjes zich doorgaans tot ongeveer één meter verspreiden;

• De Amerikaanse CDC spreekt van ongeveer twee meter;

• Uit onderzoek in een MIT-laboratorium, uitgevoerd met hogesnelheidscamera’s en wiskundige modellen, blijkt echter dat sommige deeltjes 5 tot 200 keer verder kunnen reizen dan eerder werd aangenomen. De kleinste deeltjes gedragen zich als een wolk, kunnen tientallen meters afleggen en zelfs opstijgen tot het plafond en in ventilatie- en airconditioningsystemen van kantoren terechtkomen.

Bekijk deze verontrustende hogesnelheidscamera-video van iemand die niest, gemaakt door de onderzoeksgroep van professor Lydia Bourouiba van het MIT.

Griep via dieren

Griep die wordt overgedragen door dieren, ook wel zoönotische griep genoemd, haalt regelmatig de krantenkoppen vanwege de dreiging van een nieuwe, zeer virulente stam die zich onder mensen verspreidt en kan uitgroeien tot een pandemie. Gezondheidsautoriteiten vrezen vooral een herhaling van een scenario zoals tussen 1918 en 1920, toen de Spaanse griep (influenza A, subtype H1N1) wereldwijd naar schatting 20 tot 100 miljoen mensenlevens eiste aan het einde van de Eerste Wereldoorlog.

Dezelfde H1N1-stam dook opnieuw op in 1977 en later in 2009, toen hij in maart/april voor het eerst werd vastgesteld in Mexico en zich snel wereldwijd verspreidde. Deze uitbraak werd bekend als de varkensgriep, omdat men vermoedde dat het virus was ontstaan op een varkensboerderij. Er werden ongeveer 18.000 sterfgevallen door laboratoria bevestigd, maar later onderzoek schatte het totale aantal overlijdens op circa 280.000. Het virus werd geclassificeerd als H1N1/09 en wordt beschouwd als een mutatie waarin vier stammen van mensen, vogels en varkens (twee stammen) zijn gecombineerd.

De WHO en regeringen wereldwijd hebben de voorbije jaren sterk ingezet op de voorbereiding op pandemische uitbraken. De Internationale Gezondheidsregeling (2005) verplicht landen om gezondheidsbedreigingen tijdig te detecteren, erop te reageren en potentiële noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang (PHEIC) te melden aan de WHO.

Griepvirussen kunnen een groot aantal dieren infecteren, waaronder vogels, varkens, paarden, honden, katten en vleermuizen. Vogelgriep (aviaire influenza) en Mexicaanse griep zijn de bekendste voorbeelden door recente uitbraken bij landbouwhuisdieren en de daaropvolgende besmettingen bij mensen. Bij dieren verloopt de infectie doorgaans veel ernstiger: bij kippen kan vogelgriep zelfs een sterftecijfer tot 100% veroorzaken.

Mensen die beroepsmatig met dieren werken of er intensief mee omgaan, zoals verkopers op pluimveemarkten, lopen het grootste risico. De meeste dierlijke griepstammen besmetten mensen echter niet, en als dat wel gebeurt, is overdracht van mens op mens meestal beperkt.

Een zoönotische griep kan uitgroeien tot een pandemische griep wanneer het virus ook bij mensen zeer besmettelijk en virulent is. Zodra het aantal besmettingen afneemt en de bevolking meer immuniteit opbouwt, kan het virus evolueren tot een seizoensgriep. In regio’s met een winter spreken we dan van wintergriep.

Griep voorkomen

1. Laat u vaccineren tegen griep

In de VS adviseert het CDC iedereen ouder dan zes maanden om zich vóór eind oktober te laten vaccineren tegen griep. Dit beleid wordt gevolgd sinds 2010, toen de Adviescommissie voor Immunisatiepraktijken universele griepvaccinatie aanbeval. Er bestaat wel een prioriteitenlijst voor risicogroepen.

In het Verenigd Koninkrijk raadt de NHS aan dat mensen met een verhoogd risico op complicaties, of mensen die nauw contact met hen hebben, zich tussen september en november laten vaccineren. Dit geldt onder meer voor:

• 65-plussers;

• zwangere vrouwen;

• bewoners van verzorgingstehuizen;

• mantelzorgers;

• mensen met bepaalde chronische aandoeningen;

• gezondheids- en maatschappelijk werkers;

• jonge kinderen ouder dan zes maanden, die het vaccin via een neusspray krijgen.

Vaccinatie voor gezondheidswerkers

WHO Europa lanceerde in 2016 een campagne om de vaccinatiegraad onder gezondheidswerkers te verhogen. Die vaccinatiegraad varieert sterk tussen Europese landen, van 2,5% tot 99%. Meer dan de helft van de landen meldt dat minder dan één op de drie gezondheidswerkers gevaccineerd is. Bovendien worden deze cijfers niet overal systematisch geregistreerd, wat een volledig overzicht bemoeilijkt.

Gezondheidswerkers bevinden zich in een bijzonder kwetsbare positie, omdat zij het griepvirus kunnen overdragen op risicogroepen zoals zuigelingen, ouderen en ziekenhuispatiënten. Voor deze mensen kan een griepinfectie levensbedreigend zijn, zeker bij een verzwakt immuunsysteem.

2. Handen wassen en goede hygiëne

Je handen wassen met zeep is een van de meest effectieve manieren om het risico op verspreiding van ziekten zoals griep te minimaliseren. Dit kun je doen om de verspreiding van ziektekiemen tegen te gaan:

• Was je handen vaak met water en zeep, of als dat niet mogelijk is, met een handgel op basis van alcohol.
• Reinig en desinfecteer regelmatig oppervlakken die mogelijk besmet zijn met het griepvirus.
• Raak uw ogen, neus en mond niet aan.
• Bedek uw neus en mond wanneer u hoest of niest, met een dik papieren zakdoekje of uw arm, NIET met uw handen, want dan besmet u alles wat u aanraakt.
• Gooi gebruikte zakdoekjes weg.
• Blijf zoveel mogelijk uit de buurt van andere mensen terwijl u ziek bent en nog 24 uur nadat de koorts is verdwenen.
• Deel geen voorwerpen zoals handdoeken, speelgoed, bestek, bekers, borden en keukengerei.

Slechte handhygiëne is een van de belangrijkste oorzaken van de verspreiding van ziekten op kantoren en scholen. Uit een recent onderzoek dat Initial heeft uitgevoerd onder 5.000 deelnemers in 5 landen blijkt dat een op de vier mensen zelfs na het toiletbezoek zijn handen niet wast!

3. Antivirale medicijnen tegen griep

De Britse NHS adviseert kwetsbare mensen om antivirale medicijnen te nemen wanneer er een griepepidemie heerst of wanneer ze recent in contact zijn geweest met iemand met griepachtige symptomen, om infectie te voorkomen.

Griepbehandeling

Behandeling betekent iets dat wordt gegeven wanneer iemand al griep heeft. Een vaccin zou op dat moment zinloos zijn, omdat het doel van een vaccin is om immuniteit op te bouwen voordat je de ziekte krijgt, waardoor het geen nut heeft als je al besmet bent met de ziekte.

1. Basiszorg

De meeste mensen hebben geen medische behandeling nodig en zullen binnen een week herstellen. De Britse NHS adviseert gezonde mensen om:

• rust te nemen;
• zich warm te houden;
• veel te drinken om uitdroging te voorkomen;

2. De symptomen verminderen

Als u zich onwel voelt en koorts heeft, kunt u paracetamol of ibuprofen nemen om de temperatuur te verlagen en pijn te verlichten.

3. Antivirale medicijnen

Antivirale medicijnen worden aanbevolen voor groepen mensen die risico lopen op complicaties, om de duur van de ziekte te verkorten en sommige symptomen te verlichten, maar ze genezen de griep niet.

4. Antibiotica

Antibiotica hebben geen effect op griep of andere virale infecties, omdat ze alleen werken tegen bacteriën!

Het onnodig en voor de verkeerde ziekte innemen van antibiotica verhoogt het risico dat bacteriën resistentie ontwikkelen, zoals MRSA, wat wereldwijd problemen veroorzaakt in ziekenhuizen. Hierdoor zijn er minder antibiotica beschikbaar voor mensen die ervan afhankelijk zijn.

Neem ze dus niet in als u verkouden bent, tenzij een arts ze voorschrijft voor bacteriële infecties die u tegelijkertijd heeft.

Houd uw handen schoon!

Voor het geval u de boodschap eerder niet begrepen heeft: een van de belangrijkste maatregelen die u kunt nemen om uzelf tegen griep te beschermen, is uw handen schoonhouden!

Door uw handen niet te wassen, kunt u het griepvirus verspreiden naar anderen en door uw handen niet te wassen, kunt u het griepvirus van anderen oplopen. Niezen in uw handen is daarom niet aan te raden. De beste manier om te niezen is door uw kin naar uw schouder te draaien, zodat uw handen niet besmet raken met het virus.

Was uw handen dus regelmatig met zeep!